---

09/05/2008

Poštovani gosti, uvažene kolege

Dobro došli u Centralnu banku Crne Gore.

Najprije bih želio da pozdravim sve učesnike 9-tog Inter Balkanskog foruma bankarskih asocijacija čiji je domaćin ove godine Crna Gora, odnosno Udruženje crnogorskih banaka.

Želio bih takođe da Vaš današnji rad bude uspješan i plodotvoran što obećavaju teme i govornici na ovom vašem današnjem skupu.

Pošto ćete vi danas tokom skupa raspravljati neke od važnih vama zajedničkih bankarskih tema ja bih ovu priliku iskoristio da vas ukratko upoznam sa istorijskim razvojem finansijskog i bankarskog sistema u Crnoj Gori kao i aktuelnim problemima i izazovima sa kojima se u ovom momentu suočavamo.

Emitovanje novca na teritoriji današnje Crne Gore seže u daleku prošlost ali je  za crnogorsku dinastiju Petrovića, kao utemeljivače današnje crnogorske državnosti, prirodno i vezano izdavanje crnogorskog državnog novca.

Umni državnik i vizionar vladika Petar II Petrović Njegoš nažalost nije uspio u 18. vijeku, da zbog prerane smrti, dovede do kraja svoj projekat sa poznatim bankarom toga doba Rotšildom o izdavanju prvog crnogorskog novca Peruna.

Ono što nije uspio Vladika Rade, ni njegov naslednik Danilo, ostvario je u narednom vijeku Knjaz, kasnije Kralj Nikola.

Kao što je mudro državnički vodio malu i siromašnu Crnu Goru na prostoru gdje su se vjekovima sudarale civilizacije, a i velike sile toga doba, tako je 30 godina nakon međunarodnog priznanja na Berlinskom kongresu uspio da zaokruži državni suverenitet Crne Gore izdavanjem prvog crnogorskog državnog novca Perpera.

Uvođenju sopstvene valute prethodile su, nakon međunarodnog priznanja, opsežne reforme institucionalne strukture tj. aparata vlasti i državne uprave, krunisane donošenjem modernog Ustava 1905. godine, a usmjerene dostizanju evropskih standarda toga doba.

Tadašnje ekonomske reforme započete su reprogramiranjem u međuvremenu nastalih javnih dugova i sređivanjem državnih finansija kroz uspostavljanje savremenog budžetskog sistema, donošenjem Zakona o Budžetu 1901.g. i uspostavljanjem  parlamentarne kontrole državnih finansija 1906. godine.

Uslijedilo je osnivanje više štedionica i banaka (Nikšićka, Podgorička, Crnogorska, Hipotekarna, Narodna privilegovana banka Crne Gore) i priliv investicionog kapitala, naročito austrijskog i italijanskog.

Nestankom crnogorske države nestala je i crnogorska valuta, a u periodu između dva svjetska rata na teritoriji današnje Crne Gore odnosno tadašnje Zetske banovine funkcionisalo je deset banaka formiranih na bazi domicilnog kapitala i tri filijale jugoslovenskih banaka.

Monetarnu i kreditnu politiku narodna banka Kraljevine SHS odnosno Jugoslavije na ovom prostoru sprovodila je preko svoje filijale otvorene 1923. godine na Cetinju.

U komunističkom odnosno socijalističkom periodu od kraja Drugog svjetskog rata pa do raspada SFRJ krajem 80-tih, Crna Gora kao konstitutivni dio bivše SFRJ i njen finansijski i bankarski sistem dijelili su sudbinu sa bivšim jugoslovenskim republikama u svim fazama razvoja ovog sistema.

U ovom periodu, kada smo u okviru NBJ imali NBCG, Crna Gora je doživjela značajan ekonomski razvoj, kao i razvoj monetarnog i bankarskog sistema uprkos svim ograničenjima političkog sistema iz tog vremena.

Period devedesetih karakteriše, poslije kraha monetarnog sistema,  hiperinflacije i devastacija bankarskog sistema sa nestajanjem NBCG i njenim ponovnim pretvaranjem u filijalu NBJ.

U takvim okolnostima Crna Gora se krajem devedesetih odlučila da autonomno krene u rekonstrukciju finansijskog i reformu bankarskog sistema u Crnoj Gori.

Najprije je Vlada Crne Gore preuzela odgovornost u monetarnoj i bankarskoj oblasti, vratila NBCG sa Monetarnim savjetom, kao njenim organom upravljanja i uvela DEM kao paralelnu valutu.

Nakon godinu dana donijeli smo Zakon o Centralnoj banci Crne Gore i Zakon o bankama i ustanovili DEM kao zvanično sredstvo plaćanja do uvođenja Eura, što se poklapa sa stabilizacijom finansijskog sistema u Crnoj Gori.

Svoj prethodni mandat, naravno zajedno da drugim državnim organima, iskoristili smo da bankarski sistem najprije očistimo od nezdravih i nesolidnih banaka kroz uvođenje međunarodnih standarda supervizije i računovodstvenih standarda.

Danas je naš bankarski sistem u potpunosti privatizovan uz prisustvo kvalitetnih međunarodnih investitora, a čine ga 11 banaka i 5 mikrofinansijskih institucija.

U periodu od šest godina nivo aktive banka prevazilazi za 10% društveni proizvod uz porast od devet puta, depoziti 14 puta, krediti 30 puta, a štednja stanovništva 90 puta.

Poslije obnove crnogorske države, donošenjem novog Ustava, Centralna banka Crne Gore je dobila ustavnu odgovornost za finansijsku i monetarnu stabilnost i bankarski sistem, sa Savjetom kao organom upravljanja i guvernerom koji rukovodi bankom.

U međuvremenu suočili smo se sa problemom upravljanja kreditnim rastom koji je u prošloj godini bio najveći u svijetu odnosno oko 170%, što se poklopilo sa počecima finansijske krize na globalnom nivou.

Setom mjera koje smo donijeli uspjeli smo da ga oborimo u prvom kvartalu na 9% odnosno imeđu 30-40% na godišnjem nivou, a da nijesmo poskupili izvore finansiranja odnosno cijene bankarskih proizvoda.

Početkom godine donijet je novi Zakon o bankama, uglavnom usklađen sa međunarodnim standardima i direktivama EU koji bi trebao da  nam omogući postepenu tranziciju ka Bazelu II.

Sada, zajedno sa Ministarstvom finansija, radimo na novom Zakonu o Centralnoj banci Crne Gore na bazi novog Ustava koji treba da stvori preduslove za pripremu za uključenje u EMS kada se za to stvore uslovi.

Hvala Vam na pažnji, želim Vam ugodan boravak u Crnoj Gori i naravno zadovoljstvo bi mi bilo  da ako imate interesovanja odgovorim na vaša pitanja.