Mjere za očuvanje finansijske stabilnosti


Centralna banka Crne Gore trenutno razvija regulativu za implementaciju regulatornog paketa Bazel III, odnosno paketa CRD IV (Regulativa 575/2013 i Direktiva 2013/36/EU) , kojim je Bazel III implementiran u EU. Razvoj instrumenata neophodnih za implementaciju regulative, uz odgovarajuću kalibraciju, biće usklađen kroz prenošenje paketa CRD IV u domaće zakonodavstvo Crne Gore koje je planirano za 2019. godinu. Kao svojevrsna priprema za uvođenje Bazela III i za punu operacionalizaciju mandata za makroprudencionu politiku, CBCG je razvila Okvir za vođenje makroprudencione politike.


U skladu sa svojim mandatom, CBCG djeluje na očuvanje finansijske stabilnosti koristeći sve raspoložive instrumente. Pojedine mjere, implementirane od strane Centralne banke mogu se prepoznati kao makroprudencioni instrumenti u svim periodima njenog djelovanja. Istorijski, CBCG je, prije nastupanja ekonomske krize u Crnoj Gori u 2008. godini, između ostalog, uvela administrativna ograničenja na kreditni rast, dok je tokom kriznog perioda, takođe u setu ostalih mjera u očuvanju stabilnosti, privremeno popustila kriterijume za klasifikaciju kredita i smanjila regulatorne zahtjeve za kreditne gubitke. Zatim, tokom 2012. i u prvim mjesecima 2013. godine, prudenciono se djelovalo na visinu kamatnih stopa banaka. Trenutno je na snazi i Zakon o sporazumnom finansijskom restrukturiranju dugova prema finansijskim institucijama („Sl. list Crne Gore“ br. 20/15, 37/17, 43/18), čiji je inicijator i čiji je nacrt pripremila CBCG, a donijet je u cilju restrukturiranja dugova realnog sektora, oživljavanja kreditnog rasta i smanjenja udjela nekvalitetnih kredita u sistemu.


Takođe, jedan od rijetkih instrumenata monetarne politike koji CBCG stoji na raspolaganju – instrument obavezne rezerve, funkcioniše u makroprudencione svrhe, odnosno u svrhe obezbjeđivanja rezervi likvidnih sredstava. Pri tom, instrument je implementiran kroz diferenciranu - dvojaku stopu obavezne rezerve gdje viša stopa važi za depozite po viđenju i depozite kraće ročnosti, a niža stopa za depozite duže ročnosti, s ciljem smanjenja ročne neusklađenosti kredita i depozita. Trenutno, stopa od 7,5% primjenjuje se na depozite po viđenju i depozite oročene do godinu dana, dok se na depozite oročene preko godinu dana primjenjuje stopa od 6,5%. Uz to, CBCG je u martu 2017. g. uvela kamatnu stopu jednaku kamatnoj stopi ECB-a na prekonoćne depozite banaka kod Eurosistema, umanjenu za 10 baznih poena, na sredstva banaka položena kod CBCG na njihovim RTGS računima kako bi stimulisala banke da slobodna finansijska sredstva preusmjere prema realnom sektoru ekonomije i dinamičnijem oporavku.


Centralna banka je tokom prethodnog perioda uložila velike napore u snaženje otpornosti bankarskog sektora, kao i kontrolu i rješavanje kreditnog rizika. Naime, kreditni rizik, evidentan u visokom učešću nekvalitetnih kredita, bio je ključna ranjivost bankarskog sistema u Crnoj Gori nakon ekonomske krize. S tim u vezi, glavni napori CBCG bili su usmjereni na iščišćavanje bilansa banaka od nekvalitetnih kredita i restrukturiranje dugova prema bankama, kao i na oživljavanje kreditnog rasta. Donošenje seta regulative u pravcu rješavanja pitanja kvaliteta aktive u bilansima banaka rezultiralo je snažnim smanjenjem učešća nekvalitetnih kredita u ukupnim kreditima (sa nivoa iznad 25% u 2011. g. na nivo od ispod 7% u 2018. g.).