---

02/07/2026

Odgovorno, predvidljivo, evropski

Dr Irena Radović o zaštiti stabilnosti i modernizovanju crnogorskog finansijskog sistema

U intervjuu za Diplomacy & Commerce Montenegro, guvernerka Centralne banke Crne Gore dr Irena Radović govori o otpornosti finansijskog sektora, rezultatima članstva u sistemu SEPA, predstojećem TIPS Clone sistemu za instant plaćanja, digitalnoj operativnoj otpornosti i putu države ka članstvu u evropsko finansijsko područje.

                     

Kako ocjenjujete trenutnu stabilnost i otpornost finansijskog sistema Crne Gore u kontekstu globalne ekonomske i geopolitičke neizvjesnosti?

Crna Gora danas dočekuje period povećane globalne neizvjesnosti sa stabilnim i dobro kapitalizovanim bankarskim sektorom, snažnom likvidnošću i institucijama koje kontinuirano jačaju usklađenost sa evropskim standardima. To je posebno važno u vremenu izražene globalne neizvjesnosti, geopolitičkih tenzija, promjenljivih uslova finansiranja i usporavanja dijela evropskih ekonomija. Upravo u takvom okruženju, stabilnost finansijskog sistema predstavlja jedan od osnovnih preduslova očuvanja povjerenja, investicija i ekonomskog rasta. Za malu, otvorenu i euroizovanu ekonomiju poput Crne Gore, finansijska stabilnost nije samo ekonomsko pitanje, već pitanje ukupne otpornosti države. U uslovima ograničenog monetarnog prostora, ona se u najvećoj mjeri oslanja na otpornost bankarskog sektora, kvalitet regulatornog i supervizorskog okvira i sposobnost institucija da pravovremeno prepoznaju i ublaže rizike. Upravo zato CBCG djeluje sa jasnim prioritetom: da očuva siguran, predvidiv i kredibilan finansijski sistem, sposoban da odgovori i na spoljne šokove i na izazove domaćeg okruženja. Važno je da takvu ocjenu danas ne iznosimo samo mi. Potvrđuju je i međunarodne institucije. U zaključcima Evropske komisije sa majskog Ekonomskog i finansijskog dijaloga sa EU u Briselu, crnogorski bankarski sektor ocijenjen je kao stabilan, profitabilan i dobro kapitalizovan. To je snažna potvrda da je Crna Gora, uprkos složenim okolnostima, uspjela da sačuva finansijsku stabilnost i izgradi sistem koji može biti pouzdan oslonac razvoju ekonomije i jačanju investicionog povjerenja.

Šta stabilan i dobro kapitalizovan bankarski sektor konkretno znači za građane, privredu i međunarodne investitore?

Stabilan i dobro kapitalizovan bankarski sektor predstavlja jedan od ključnih temelja ukupne ekonomske sigurnosti zemlje. Za građane, to znači sigurnost depozita, kontinuitet i pouzdanost finansijskih usluga i veće povjerenje. Za privredu, to znači dostupnost izvora finansiranja, efikasan platni promet i sposobnost banaka da podrže investicione i razvojne cikluse. Za međunarodne investitore, stabilan i dobro regulisan bankarski sektor znači predvidivost poslovnog ambijenta, niži operativni rizik i jasniju procjenu dugoročne održivosti ulaganja. Investitori danas ne traže samo tržišta sa potencijalom rasta. Traže institucije kojima mogu vjerovati. Upravo zato su nezavisne i snažne institucije, stabilnost finansijskog sistema, kvalitet supervizije i usklađenost sa evropskim pravilima među najvažnijim elementima investicione atraktivnosti jedne zemlje. Bankarski sektor u Crnoj Gori ima centralnu ulogu u finansiranju ekonomije, zbog čega njegova stabilnost ima širi razvojni značaj. Nije dovoljno da sektor raste; jednako je važno da taj rast bude zasnovan na zdravim osnovama, uz očuvanje kvaliteta aktive, adekvatnu kapitalizovanost i visoku likvidnost. Upravo taj balans CBCG kontinuirano prati kroz superviziju, makroprudencijalne mjere i dalje usklađivanje regulatornog i nadzornog okvira sa standardima Evropske unije. Posebno je važno naglasiti da se stabilnost ne mjeri samo trenutnim pokazateljima, već prije svega njegovom sposobnošću da apsorbuje potencijalne buduće šokove. U tom smislu, snažna kapitalna pozicija banaka, istorijski nizak nivo nekvalitetnih kredita, dobra likvidnost i profitabilnost sektora predstavljaju ključne amortizere rizika i potvrdu njegove otpornosti. Za investitore je najvažnija poruka da finansijski sistem Crne Gore funkcioniše po pravilima i standardima Evropske unije. Time se smanjuje percepcija rizika, jača institucionalni kredibilitet zemlje i unapređuje njena pozicija kao pouzdane i atraktivne investicione destinacije.

Crna Gora je postala dio SEPA prostora. Koji su najvažniji rezultati nakon prvih osam mjeseci primjene i kako oni mijenjaju poziciju Crne Gore u evropskom finansijskom prostoru?

Pristupanje SEPA prostoru predstavlja jedan od konkretnih benefita evropske integracije koji građani i privreda osjećaju svakodnevno, i prije samog članstva u Evropskoj uniji. Riječ je o reformi koja ne predstavlja samo tehničko unapređenje platnog prometa, već suštinski unapređuje kvalitet finansijske infrastrukture, direktno jača konkurentnost ekonomije i donosi mjerljive koristi privredi i građanima. Rezultati jasno potvrđuju značaj ove reforme. U prvih osam mjeseci realizovano je više od 123.000 SEPA transakcija ukupne vrijednosti preko 2,3 milijarde eura. Građani i privreda ostvarili su više od 6,2 miliona eura ušteda, dok bi uz punu digitalizaciju i prelazak svih transakcija na SEPA elektronske kanale godišnje uštede mogle premašiti 12 miliona eura. SEPA nije samo reforma plaćanja. Ona predstavlja praktičnu integraciju Crne Gore u jedinstveno evropsko tržište plaćanja prije samog članstva u Evropskoj uniji. Još konkretnije, prosječna naknada za SEPA transakcije od početka njihove primjene iznosi 5,97 eura, dok je prosječna naknada za SWIFT transakcije u 2024. godini iznosila 73,4 eura. To znači da su SEPA transakcije više od dvanaest puta jeftinije. Posebno je važno istaći da je, korišćenjem digitalnih kanala, trošak SEPA transakcije za iznose do 20.000 eura svega 1,99 eura, dok je svaka prva dnevna transakcija do 200 eura besplatna. To pokazuje u kojoj mjeri SEPA direktno smanjuje troškove, ubrzava poslovanje i povećava efikasnost finansijskih tokova. Za privredu, naročito za kompanije koje posluju sa partnerima iz EU, SEPA znači niže operativne troškove, jednostavnije upravljanje novčanim tokovima, veću predvidivost i lakše uključivanje u evropske lance vrijednosti. Za građane, to znači jeftinija, transparentnija i sigurnija plaćanja prema inostranstvu. Za međunarodnu poslovnu zajednicu, SEPA je dokaz da Crna Gora može uspješno implementirati složene evropske regulatorne, tehničke i operativne standarde. To šalje jasnu poruku da je zemlja spremna za dublju integraciju u evropski finansijski prostor. Prema izvještaju Svjetske banke, nakon pristupanja SEPA Crna Gora je postala zemlja sa najnižim troškovima prekograničnih plaćanja prema Evropskoj uniji u regionu Zapadnog Balkana. To dodatno jača njenu investicionu atraktivnost i kredibilitet na putu ka EU.

Nakon SEPA, najavljen je TIPS Clone sistem instant plaćanja, planiran za 20. jul 2026. Šta ovaj projekat donosi građanima, privredi i finansijskom sektoru?

TIPS Clone je naredni veliki korak u modernizaciji platnog sistema Crne Gore. Ako je SEPA smanjila cijenu međunarodnih plaćanja, TIPS Clone će promijeniti način na koji građani i privreda obavljaju svakodnevna domaća plaćanja. Dok je SEPA omogućila jeftinija i efikasnija plaćanja prema evropskom prostoru, TIPS Clone će donijeti instant plaćanja u domaćem sistemu, u realnom vremenu, 24 sata dnevno, sedam dana u nedjelji. Puna tržišna primjena TIPS Clone platforme, koja će biti usklađena sa operativnim pravilima i načinom rada samog TIPS-a, planirana je za 20. jul 2026. godine. Projekat se realizuje u partnerstvu sa Bankom Italije, tehničkim provajderom TIPS servisa u okviru platne infrastrukture Eurosistema, uz podršku Evropske centralne banke i Svjetske banke. Crna Gora će među prvima u regionu imati infrastrukturu instant plaćanja zasnovanu na tehnologiji Eurosistema. Za građane, ovo znači novu generaciju platnih usluga: prenos novca za nekoliko sekundi. Za privredu, posebno za mala i srednja preduzeća, trgovinu i uslužni sektor, to znači brže upravljanje likvidnošću, efikasnije izmirivanje obaveza i bolju predvidivost novčanih tokova. U kombinaciji sa SEPA, TIPS Clone predstavlja važan korak ka potpunoj modernizaciji platnog sistema Crne Gore. On ubrzava finansijske tokove, podstiče digitalizaciju, povećava konkurentnost finansijskog sektora i dodatno približava Crnu Goru evropskom finansijskom prostoru.

Koliko napredak u evropskim integracijama i usklađivanje sa EU standardima doprinose povjerenju međunarodne poslovne i diplomatske zajednice u Crnu Goru?

Evropske integracije nijesu samo strateški cilj Crne Gore. One predstavljaju najvažniji razvojni projekat zemlje. Svako novo usklađivanje sa evropskim pravilima povećava predvidivost poslovnog okruženja, jača povjerenje investitora i smanjuje percepciju rizika. Povjerenje investitora i međunarodnih partnera gradi se kroz snagu institucija, regulatornu usklađenost, objektivan nadzor i operativnu kompatibilnost sa evropskim tržištem. Što je veći stepen te usklađenosti, to je niža percepcija rizika i jača spremnost za dugoročno poslovno i investiciono angažovanje. CBCG danas ima jednu od ključnih uloga u pregovaračkom procesu, kroz poglavlja iz svoje nadležnosti i kroz pripreme za buduće članstvo u Evropskom sistemu centralnih banaka. Kroz intenzivno usklađivanje zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, modernizaciju platne infrastrukture i jačanje institucionalnih kapaciteta, pokazujemo da evropske standarde ne posmatramo kao formalnu obavezu za budućnost, već kao okvir djelovanja već danas. SEPA je najbolji primjer takvog pristupa, a TIPS Clone njegov logičan nastavak. 

Crna Gora se ne priprema za evropske standarde nakon pristupanja Evropskoj uniji. Mi ih uvodimo već danas. Naš cilj je da Crna Gora bude prepoznata kao zemlja koja ima kredibilan, stabilan i moderan finansijski sistem, integrisan u evropske finansijske tokove.

Digitalizacija donosi nove mogućnosti, ali i nove rizike. Kako CBCG pristupa digitalnoj i operativnoj otpornosti finansijskog sistema?

Digitalizacija finansijskog sektora otvara veliki prostor za efikasnije, jeftinije i dostupnije usluge, ali istovremeno donosi nove rizike, od sajber prijetnji i operativnih prekida do veće zavisnosti od tehnološke infrastrukture i eksternih provajdera. Zato digitalna transformacija ne može biti održiva ako nije praćena snažnim okvirom digitalne i operativne otpornosti. Istovremeno, Evropska unija značajno podiže standarde digitalne otpornosti kroz regulatorni okvir DORA, a CBCG svoje aktivnosti i očekivanja prema sektoru usklađuje sa tim pristupom. Povjerenje u digitalne finansijske usluge ne gradi se samo inovacijama, već prije svega sigurnošću i pouzdanošću sistema. CBCG ovom pitanju pristupa sistemski i dugoročno. Modernizacija platnog sistema, pristupanje SEPA, priprema TIPS Clone platforme, razvoj elektronskih usluga i usklađivanje sa evropskim standardima dio su iste reformske agende. Poseban značaj u tom smislu ima platna infrastruktura. Platni sistemi predstavljaju javno dobro od kojeg zavisi svakodnevni život građana i funkcionisanje privrede. U digitalnom dobu nije dovoljno samo spriječiti rizike; sistem mora biti sposoban da ih pravovremeno prepozna, apsorbuje i obezbijedi brz oporavak i kontinuitet funkcionisanja. Zato CBCG paralelno radi na unapređenju regulatornog i nadzornog okvira, jačanju operativnih i tehničkih kapaciteta i usklađivanju sa najboljim evropskim praksama.

Koji su ključni prioriteti CBCG u narednom periodu i koju poruku šaljete međunarodnoj poslovnoj zajednici kada je riječ o sigurnosti i atraktivnosti Crne Gore kao investicione destinacije?

Naša ambicija je jasna: da Crna Gora uđe u Evropsku uniju sa finansijskim sistemom koji je po kvalitetu institucija, regulatornom okviru i infrastrukturi spreman da funkcioniše kao dio evropskog finansijskog prostora od prvog dana članstva. Prioriteti CBCG u narednom periodu ostaju očuvanje finansijske stabilnosti, dalje jačanje supervizije, uspješna implementacija TIPS Clone sistema, nastavak usklađivanja sa pravnom tekovinom EU i priprema za buduću integraciju u Evropski sistem centralnih banaka. Paralelno sa tim, nastavljamo da gradimo institucionalni okvir koji podstiče održivost, efikasnost i viši kvalitet finansijskih usluga, jer savremena konkurentnost više ne počiva samo na trošku kapitala, već i na kvalitetu institucija, brzini sistema i pouzdanosti pravila. Vjerujemo da će upravo kombinacija stabilnih institucija, modernih finansijskih servisa i jasne evropske perspektive biti jedan od najvažnijih faktora buduće konkurentnosti Crne Gore.

Resilient, Predictable, European - Diplomacy&Commerce