Govor guvernerke dr Irene Radović povodom obilježavanja jubileja: 25 godina Centralne banke Crne Gore

11/09/2026

04. septembar 2026, Luštica

Uvaženi Predsjedniče, 

Uvaženi guverneri i kolege centralni bankari, 

Ekselencije, 

Predstavnici državnih institucija, bankarske i finansijske zajednice, 

Uvaženi predstavnici međunarodnih i evropskih institucija, 

Predstavnici akademske zajednice, 

Drage kolege, partneri i prijatelji,

Dobro jutro i želim vam toplu dobrodošlicu u Crnu Goru. Veliko mi je zadovoljstvo što ste danas sa nama na obilježavanju 25 godina Centralne banke Crne Gore.

Ovaj jubilej slavimo u godini od izuzetnog značaja za našu zemlju, 20 godina od obnove nezavisnosti Crne Gore i u trenutku kada Crna Gora ulazi u završnu fazu svog evropskog puta. Uz očekivanje da sva preostala pregovaračka poglavlja budu zatvorena do sredine decembra, rad na Ugovoru o pristupanju Crne Gore već u toku, dok članstvo u Evropskoj uniji postaje sve izvjesnija perspektiva. Upravo to ovom jubileju Centralne banke daje snažan pogled ka budućnosti.

Dok se Crna Gora približava članstvu u Evropskoj uniji, Centralna banka se priprema da kredibilitet koji je gradila tokom proteklih 25 godina prenese u novi institucionalni okvir, najprije kao članica Evropskog sistema centralnih banaka, a potom i kao dio Eurosistema.

Zato danas ne govorimo samo o onome što smo postigli, već i o tome kakva institucija postajemo.

A tu transformaciju prolazimo u zahtjevnom vremenu za centralno bankarstvo.

Nakon godina uzastopnih šokova, svjetska ekonomija pokazala je izuzetnu otpornost. Ali otpornost nije isto što i stabilnost. Trgovinu sve više oblikuju bezbjednosni interesi, energetiku geopolitika, a tehnologiju strateško nadmetanje. Istovremeno, digitalizacija i vještačka inteligencija donose ogromne mogućnosti, ali i nove rizike i ranjivosti.

Svijet je danas istovremeno povezaniji i fragmentiraniji nego ranije.

Šokovi se prenose brže, rizici lakše prelaze granice, a povjerenje se može izgubiti gotovo preko noći.

Ipak, usred svih ovih promjena, naša osnovna misija ostaje nepromijenjena: da čuvamo stabilnost, štitimo povjerenje i očuvamo sigurnost finansijskog sistema.

Upravo zato teme današnje konferencije – stabilnost, infrastruktura i povjerenje – pogađaju samu srž savremenog centralnog bankarstva.

Infrastruktura omogućava da monetarni i finansijski sistemi funkcionišu sigurno i efikasno.

A povjerenje je ono bez čega nijedno od toga nije moguće.

Za Crnu Goru, ovi principi imaju posebno značenje. I teško je zamisliti prikladnije mjesto za promišljanje o njima od Boke.

Vjekovima je Boka povezivala Crnu Goru sa svijetom - kroz trgovinu, ideje, znanje i ljude. Ona simbolizuje dugu evropsku tradiciju otvorenosti i razmjene. Ta ista težnja ka povezivanju, stabilnosti i sigurnom mjestu u Evropi oblikovala je i savremenu ekonomsku istoriju Crne Gore.

U novembru 1999. godine, u okolnostima raspada bivše Jugoslavije, dubokih ekonomskih poremećaja i bolnog nasljeđa hiperinflacije, Crna Gora je uvela njemačku marku kao zakonsko sredstvo plaćanja, da bi 2002. godine uslijedilo uvođenje eura.

Bio je to nekonvencionalan izbor, ali sa vrlo jasnim ciljem: obnoviti monetarnu stabilnost, vratiti povjerenje i stvoriti čvrst temelj za ekonomski rast.

Crna Gora je tako izabrala evropski put ka monetarnoj i finansijskoj stabilnosti mnogo prije nego što je članstvo u Evropskoj uniji postalo dostižna perspektiva.

Dvije i po decenije svjedočimo suštinskoj razlici između korišćenja evropske valute i dijeljenja odgovornosti, kao i benefita, institucionalnog okvira na kojem jedinstvena evropska valuta počiva.

Za malu euroizovanu ekonomiju poput naše, ta razlika ima poseban značaj. Bez sopstvene nacionalne valute i bez klasičnih instrumenata konvencionalne monetarne politike, institucionalni kredibilitet, prudencijalni nadzor i otporna finansijska infrastruktura imaju još veći značaj.

Ali institucije se ne izgrađuju same. 

Iza svakog usvojenog propisa, svakog supervizirane banke, svakog modernizovanog platnog sistema i svake teške odluke - stoje ljudi. 

Njihova stručnost, nezavisnost, profesionalni sud i integritet predstavljaju istinski institucionalni kapital Centralne banke Crne Gore.

Sistemi se mogu izgraditi, a zakonodavstvo uskladiti.

Kredibilitet ne može. On se mora zaslužiti - kvalitetom i dosljednošću odluka, tokom vremena.

Ta kombinacija kapaciteta, infrastrukture i povjerenja jasno se ogleda u transformaciji našeg platnog sistema. SEPA je učinila prekogranična plaćanja bržim i drastično jeftinijim, dok je od 20. jula TIPS Clone omogućio instant plaćanja u svega nekoliko sekundi, 24 sata dnevno, sedam dana u nedjelji. Ovi rezultati ostvareni su zahvaljujući snažnom angažovanju našeg bankarskog sektora.

Ali evropska integracija daleko prevazilazi modernizaciju platnog prometa.

Upravo juče smo, zajedno sa našim partnerima iz Eurosistema, završili projekat Procjene potreba Centralne banke Crne Gore, sveobuhvatnu institucionalnu procjenu, najobuhvatniju u našoj istoriji, koja nas priprema za buduću ulogu u Evropskom sistemu centralnih banaka i, u konačnom, u Eurosistemu.

Naš zadatak sada je da čvrste institucionalne temelje pretvorimo u punu operativnu spremnost za buduću ulogu: jačanjem analitičkih kapaciteta, integrisanjem naših podataka i tehnologija sa evropskim sistemima, daljim unapređenjem operativne otpornosti i ulaganjem u znanje i stručnost koji će nam omogućiti da od prvog dana djelujemo kao pouzdana i efikasna članica Evropskog sistema centralnih banaka.

Ovu sveobuhvatnu institucionalnu procjenu i analizu rada Centralne banke Crne Gore predvodile su naše belgijske i holandske kolege – Centralna banka Holandije (De Nederlandsche Bank) i Narodna banka Belgije (Nationale Bank van België / Banque nationale de Belgique) u partnerstvu sa Centralnom bankom Njemačke (Deutsche Bundesbankom) i drugim kolegama iz Eurosistema, dok je druga faza projekta realizovana uz podršku Evropske komisije.

Koristim ovu priliku da vam, drage kolege, izrazim našu duboku zahvalnost na stručnosti, podršci i istinskom partnerstvu koje ste nam pružili tokom ovog procesa.

Kako proces pristupanja EU bude napredovao, mijenjaće se i priroda naših priprema. 

Nakon potpisivanja Ugovora o pristupanju, koje očekujemo u narednim mjesecima, očekuje se da Centralna banka Crne Gore dobije status posmatrača u brojnim komitetima i radnim tijelima Evropskog sistema centralnih banaka. 

Naši eksperti će tada postepeno preći iz faze pripreme za Evropski sistem centralnih banaka u fazu aktivnog učešća u njegovom radu iznutra.

A status posmatrača ne znači samo sjedjeti za stolom.

On podrazumijeva sposobnost da razumijemo i kritički sagledavamo analize, dosljedno primjenjujemo metodologije i radimo sa podacima Evropskog sistema centralnih banaka, da u stručne rasprave unosimo nacionalnu perspektivu i da evropske zahtjeve pretvaramo u konkretne institucionalne promjene kod kuće.

Zato naš cilj nije da budemo spremni onoga dana kada Crna Gora postane članica Evropske unije.

Naš cilj je da budemo spremni prije tog dana.

Wim Duisenberg, prvi predsjednik Evropske centralne banke, prilikom uspostavljanja Evropskog sistema centralnih banaka rekao je da je možda njegov najvažniji izazov „zadobiti povjerenje građana Evrope“.

Više od četvrt vijeka kasnije, ta poruka nije izgubila na značaju.

Za centralne banke, povjerenje je najvrijedniji resurs i jedan od ključnih oslonaca djelovanja – gradi se dugo, testira u trenucima neizvjesnosti i nikada se ne smije uzimati zdravo za gotovo.

Članstvom u Evropskoj uniji, Crna Gora će kroz svoju centralnu banku postati dio Evropskog sistema centralnih banaka – čime prelazimo iz monetarne integracije bez institucionalnog glasa u integraciju koja podrazumijeva i odgovornost i puno učešće.

Za malu i otvorenu ekonomiju kakva je naša, pripadnost evropskom sistemu donosi veću sigurnost, pristup snažnijim institucijama i veću otpornost u vremenima kriza i neizvjesnosti.

Ali integracija je dvosmjeran proces.

Dobro pripremljena centralna banka ne koristi samo prednosti sistema kojem pristupa – ona doprinosi njegovoj snazi.

Zato se danas, dok obilježavamo 25 godina Centralne banke Crne Gore, nalazimo između dva poglavlja.

Prvih 25 godina bilo je posvećeno izgradnji institucije sposobne da čuva monetarnu i finansijsku stabilnost i zasluži povjerenje.

Godine pred nama biće posvećene uvođenju te institucije u evropski sistem centralnog bankarstva – spremne ne samo da mu se pridruži, već i da aktivno doprinese.

A na kraju, sve što radimo vraća nas ljudima – prije svega građankama i građanima Crne Gore, čiji prosperitet i evropska budućnost daju smisao svemu što radimo.

Gospodine Predsjedniče, uvaženi guverneri, ekselencije, drage kolege i prijatelji, 

hvala vam što ste danas sa nama i što zajedno obilježavamo ovaj poseban trenutak.

Želim da zahvalim svim našim evropskim, međunarodnim i domaćim partnerima koji su bili uz Centralnu banku Crne Gore tokom različitih faza njenog razvoja, kao i našoj bankarskoj zajednici na profesionalnosti i zajedničkoj posvećenosti izgradnji stabilnog i modernog finansijskog sistema.

Ali danas moja završna riječ pripada koleginicama i kolegama iz Centralne banke Crne Gore – onima koji su je gradili, onima koji joj danas doprinose i onima koji će je voditi dalje.

Sve što smo postigli tokom ovih 25 godina počiva na vašem znanju, stručnosti, profesionalnom sudu, integritetu i posvećenosti javnom interesu.

Dok otvaramo novo poglavlje, upravo to ostaje naša najveća snaga – ali i naša najveća odgovornost: da sačuvamo ono što je izgrađeno, da ljestvicu stalno podižemo više i da obezbijedimo da Centralna banka Crne Gore u svoju evropsku budućnost zakorači potpuno spremna da od prvog dana doprinese zajedničkom sistemu. 

Hvala vam.

Video: Irena Radović | Welcome Address | CBCG 25th Anniversary Conference